Vervorming, verwording, vergankelijkheid. De zwarte, veelgelaagde huid van het doek, het grove, zwartgeblakerde oppervlak van het beeld of van het linnen. De motieven zijn vlaggen, koppen, handen, figuren ook, en mythische en archetypische motieven zoals urnen, schalen en kelken, wielen en ladders en oerdieren. De vorm en de kleur roepen verval en vergetelheid op, vernietiging en teloorgang, en benadrukken het centraal thema in zijn werk, dat van dader, slachtoffer en medeplichtige.
Armando groeide op in de omgeving van doorgangskamp Amersfoort, een concentratiekamp tijdens de Tweede Wereldoorlog. Gevangenen werden van hieruit overgebracht naar andere kampen of tewerkgesteld in Duitsland. Deze jeugdjaren zijn van beslissende invloed geweest op zijn werk, de sfeer is somber, de kleur is vooral zwart. Slachtoffer, verraad en schuld zijn begrippen die telkens terugkomen. Ook het schuldige landschap, dat schuldig is omdat het de sporen wegwist van een gruwelijk gebeuren.
Armando:’Zonder deze thematiek had mijn werk nooit die intensiteit kunnen bereiken. Met die schoonheid heb ik mij altijd beziggehouden; de schoonheid van plekken waar de vijand was. Vermaledijde schoonheid, die nergens rekening mee houdt en zich overal meester van maakt!’

Voor Hemel en aarde. Het Gevecht creeërde Armando drie lithografieën, amorfe vormen, zwart en krachtig als vanouds.

Hemel en aarde. Het Gevecht. Met gedichten en drie lithografieën van Armando. Verschijnt op 28 februari 2007 in een oplage van 50 Arabisch genummerde exemplaren. Bij elk exemplaar hoort een suite van drie door Armando getekende en genummerde lithografieën. Alle exemplaren werden ook in het colofon door Armando gesigneerd.

Hemel en aarde. Het gevecht / Ciel et terre. La bataille is een tweetalige uitgave. De gedichten werden vertaald door Jan H. Mysjkin en Pierre Gallissaires. De tekst werd gezet uit Trump Mediaeval en gedrukt op vélin d'Arches door Rein Ergo.

Formaat 28,5 x 36,5 cm, In foedraal. 750 €.

C O L O F O N

L I T H O G R A F I E Ê N

Armando, drie litho's voor Tussen hemel en aarde. Het Gevecht,
Ergo Pers, 2007

Kunst is existentieel, het is voor Armando een noodzakelijke vorm van zijn.
'Ineens is iets kunst. Ineens zijn de stoutmoedige gedachten en daden van een troosteloos mens in het domein van de kunst terechtgekomen. Dat is, ik weet het uit ervaring, een streng en wrang domein, met eigen wetten en gevechten. Je kunt daar beter niet terechtkomen, want je wilt ook wel es terug en dat lukt je lang niet altijd. Mij is het nooit meer gelukt.' (Uit: Armando, De straat en het struikgewas, De Bezige Bij, 1988)
Armando was als dichter en schilder betrokken bij diverse stromingen. Met Kees van Bohemen, Jan Henderikse, Henk Peeters en Jan Schoonhoven vormt hij de Hollandse Informele Groep (1958-1960) en in 1960 is hij mede-oprichter van de Nederlandse Nulgroep, waarin hij actief is tot 1965. De Nulgroep zocht een intensivering van de werkelijkheid. Kunst moest de alledaagse werkelijkheid zo objectief mogelijk registeren.

Met Henk Peeters, Hans Sleutelaar, Cornelis Bastiaan Vaandrager en Hans Verhagen vormt hij de redactie van het tijdschrift De Nieuwe Stijl, waarvan slechts twee nummers - in boekvorm - verschijnen, in 1965 en 1966. Zijn nieuwsgierigheid naar de motieven van de dader leidde tot de documentaire De SS’ers (1967), die hij samen met Hans Sleutelaar samenstelde op basis van interviews met Nederlandse leden van de voormalige Waffen-SS. In Dagboek van een dader (1973) diepte hij hetzelfde thema uit op abstractieniveau. Hier voor het eerst spreekt hij van het schuldige landschap dat in zijn werk een blijvende rol gaat spelen. Samen met Hans Verhagen maakt hij de in 1978 door de VPRO uitgezonden documentaire Geschiedenis van een Plek.

K L E I N E   B I B L I O G R A F I E

Verzamelde gedichten
Bevat de verzamelde gedichten van 1951-1963; Hemel en aarde een heroïsche cyclus in 3 delen; De denkende, denkende doden; Het gevecht - een gedicht; Tucht - gedichten 1971-1978; Het plechtige, het donkere; De hand en de stem; De naam in een kamer - Een gedicht; Verspreide gedichten etc.

Armando Lithography | Lithografie, Steendrukkerij Amsterdam, 1989, met tekst van Marty Bax.

Armando, Fahnen, tentoonstellingscatalogus Nationalgalerie Berlin, Westfalischer Kunstverein Munster, 1984.

Armando, 100 tekeningen, 1952-1984, tentoonstellingscatalogus Museum Boymans-van Beuningen, Rotterdam, 1985. Drietalig Ned.-Duits-Eng.

Die Berliner Jahre/The Berlin Years, Den Haag, SDU, 1989.

De terugkeer van de kleur | The return of colour, Galerie Willy Schoots en het Armando Museum , 2003, met tekst van Rick Vercauteren en Yvonne Ploum.

Neue Horizonte, Stiftung Museum Schloss Moyland , 2005, met tekst van Thomas Deecke.

Armando, De tand des tijds/Der Zahn der Zeit. Over Armando's Bronzen 1988-1999, tentoonstellingscatalogus Bonnefantenmuseum Maastricht, 1999.

Beeldhouwer Armando, Oeuvrecatalogus bronssculpturen 1988 - 2006, Galerie Willy Schoots, Eindhoven , 2006, met tekst van Lucius Grisebach.

Armando werkte in Berlijn tot 1989 in het atelier dat vroeger van de nazi-beeldhouwer Arno Breker was. Zijn Berlijnse jaren leverden vele series op: 'Sehnsucht nach der Bourgeoisie, am Waldrand' (1980-1981), 'Feindbeobachtung' (1982), 'Fallender Baum (1983), 'Gefechtsfeld' (1986-1987) en 'Schuldige Landschaft' (1987) bijvoorbeeld. De morsige vlaggen als symbool van macht en geweld. Vanuit Berlijn schreef hij een tweewekelijkse column voor NRC Handelsblad die werden gebundeld in Uit Berlijn (1982), Machthebbers. Verslagen uit Berlijn en Toscane (1983) en Krijgsgewoel (1986).

B I B L I O F I E L E   U I T G A V E N

• Simon Vinkenoog (tekst), Armando (vignetten), gepubliceerd naar aanleiding van Armando’s tentoonstelling in Kunstzaal ‘t Venster in Rotterdam in 1957. 150 genummerde exemplaren, gesigneerd door Armando enVinkenoog.

• Armando, Het plechtige - het donkere/das feierliche - das dunkle, met zes litho’s en zes begeleidende teksten van Armando, (met in een apart katern, de Duitse vertaling van Anne Stolz), Bebert Rotterdam, 1984, in een houten kist van Piet van Schadewijk. Oplage: 137 genummerde exemplaren en 12 Romeins genummerde luxe exemplaren op Fabriano-Esportazione, voorzien van een originele gesigneerde tekening, een originele handgeschreven en gesigneerde tekst en een houten wissellijst, verzorgd door Van Schadewijk.

• Duits. Herinneringen. Amsterdam, Picaron editions, 1991. Losbladig in kartonnen omslag en cassette (Binderij Phoenix). 204 p. Met 16 illustraties in zeefdruk. Gedrukt door Geuze in een oplage van 180 genummerde en gesigneerde exemplaren.

• Armando, Schuldig Landschaft, Rotterdam, Bébert, 1986. Vijf originele gesigneerde litho’s. In een portfolio door handboekbinderij Roest. Oplage 35 genummerde exemplaren in rood en zwart, en 10 Arabisch genummerde exemplaren hors commerce.

• Armando, Duits herinneringen, Amsterdam, Picaron Editions, 1991. Kartonnenfoedraal. 180 exemplaren.

• Armando, De hand en de steen, Hein Elferink, 1995. 5 losse katernen in linnen overslagdoos. Armando maakte bij zijn gedichten 6 litho’s. Gezet uit de Pascal en gedrukt op BFK Rives.

• Armando, De naam in een kamer, Hein Elferink, 1998. Een gedichtencyclus met acht litho’s. Folio. Losse katernen in rode linnen map, gevat in rode linnen overslagdoos. Oplage: 25 exemplaren, gedrukt op Zerkal.

• Armando, De hand en de stem, Hein Elferink, 1995. Gedichtencyclus met 6 litho’s. Losse katernen in rode linnen overslagdoos. Oplage: 50 genummerde en gesigneerde exemplaren, gedrukt op BFK Rives.

• Ook over de tekeningen van Armando verscheen een bibliofiele editie.
De uitgave bevat de beschouwing Confrontaties tussen potlood en papier van Ernst van Alphen en de herdruk van De galm van het verleden, Martijn Sanders in gesprek met Armando. Twee edities: een gebrocheerde editie (55 exemplaren) en een luxe editie in linnen map. De luxe editie bevat, naast de tekstuitgave, drie litho’s en een nieuw gedicht.

L I N K S

Armando Museum