La vie elle-même n'est pas une solution, la vie n'a aucune espèce d'existence choisie, consentie, déterminée. Elle n'est qu'une série d'appétits et de forces adverses, de petites contradictions qui aboutissent ou avortent suivant les circonstances d'un hasard odieux.[0]

Philippe Vandenberg, Exil de peintre, Débris, eerste boek

Philippe Vandenberg (1952-2009) gold als één van de meest veelzijdige Belgische schilders van de vorige eeuw. In zijn schilderijen en tekeningen gaf hij uiting aan la condition humaine, daarbij vaak refererend aan zijn politieke, filosofische en literaire belangstelling. Schilderkunst was voor hem een medium om zich te verstaan met het leven; met zijn eigen complexe persoonlijkheid, met de absurditeit van de wereld om hem heen en met de kunstwereld, waarvan hij zowel de gunsten als de afwijzing aan den lijve ondervond.

Zijn ontwikkeling wordt gekenmerkt door creatieve breuken, waarbij hij afwisselend figuratief en abstract schilderde. Vanaf het midden van de jaren negentig nam de tekening een steeds belangrijker plaats in in zijn praktijk.[2] En neemt zijn werk een definitive abstracte wending.

In 2003 ontdekt hij voor Exil de peintre ook de etstechniek, ene discipline die een blijvend onderdeel van zijn oeuvre zou worden.

Exil de Peintre

Exil de Peintre van Philippe Vandenberg, uitgegeven door Ergo Pers, leest als een gefragmenteerde routekaart van een innerlijk artistiek grensland. Vandenberg werd permanent gevoed door daden van destructie, door beelden van oorlog en terreur, verminking en vernieling, en onvermijdelijk ook door het vernietigen van het eigen werk. Uit de brokstukken van deze attitude ‘schildert hij zich bij elkaar’, het is een manier van leven en van overleven, het bijeenvegen van puin, débris, houdt de verwondering scherp. Het was steeds opnieuw deze methode die zijn werk nieuwe impulsen gaf.

In 2002 kwam Vandenberg niet voor het eerst in een emotionele en artistieke crisis terecht. In februari 2003 toont hij een reeks tekeningen Daily Drawings of Good & Vile (1997-2003) in Galerie Richard Foncke. Na de opening laat hij zich opnemen in het psychiatrisch centrum  De Sleutel waar hij tot rust wil komen. In de stilte van zijn kamer op de eerste verdieping ontstaat een beklemmende reeks teksttekeningen die hij pas weken of maanden later opnieuw durft te bekijken. Deze teksten waren aanvankelijk de basisteksten voor Exil de peintre.
Tijdens een kort verblijf in de Pyreneeën tekent hij een serie etsen. Een complex medium ontsluit zich. De grafische etstechniek geeft zijn werk een nieuwe wending.
Philippe Vandenberg zou een jaar lang werken aan deze serie etsen die, samen met een gelijktijdig ontstane tekst. De etsen werden van december 2002 tot november 2003 gerealiseerd in het atelier van Henri Hemelsoet, en gebonden in een boek. Rein Ergo stond in voor de vormgeving en het uniek ontwerp. Het atelier van Ergo Pers bevindt zich aan de Muinkkaai in Gent, en grenst als bij toeval aan het voormalige atelier van Philippe Vandenberg in de Hofstraat.

Op 11 december 2003 opende in het Caemersklooster te Gent Exil de peintre, een tentoonstelling rond deze Ergo Pers uitgave, een boek met 64 etsen en een onuitgegeven tekst La lettre au nègre van Philippe Vandenberg.
Op een heldere maar gelaagde wijze kristalliseert Exil de peintre zich als een litotes voor zijn hele oeuvre.
Philippe Vandenberg is geen schrijver, woorden zijn ontoereikend. 'Diep in mijzelf ken ik het antwoord, maar ik kan het niet verwoorden, noch voor mezelf, noch voor de anderen. Alleen via het beeld kan ik het mysterie tonen, via gelijkenissen door de schilderkunst gedragen.’
Het onzegbare wordt getekend en geschilderd. Vandenberg schrijft niet met woorden maar met pigmenten en leegte, met zwart, sanguine en karmijnrood als bloed. Hij insisteert op de onrust als vorm. De lay-out dwingt tot vertraagd kijken — telkens opnieuw ontmoeten we een blik die weigert gerust te stellen. In die spaarzame, soms bijna literaire afstand klinkt een melancholie die niet terugverlangt maar haar kansen berekent: kunst als getuigenis van een voortdurende vlucht, en tegelijk als de enige plaats waar aankomen denkbaar blijft.

Exil de peintre verscheen in een beperkte oplage van 33 exemplaren.

Philippe Vandenberg, Exil de peintre, Ergo Pers, 2003
Ontwerp en vormgeving Rein Ergo.
28 cm x 35 cm, twee delen, 96 + 24 pagina's, in foedraal.

Ook Débris is een uitgave die gerealiseerd werd door Philippe Vandenberg en Rein Ergo. Philippe Vandenberg koos voor een heterogeen samengestelde reeks mappen en boeken die met de resterende proefdrukken van tekstbladen en etsen van Exil de peintre samengesteld werden. De reeks kunstenaarsboeken verzamelt kleine scherven van een lang en uitputtend werkproces, fragmenten, gebaren, tekens, eindeloze proefdrukken en variaties op het kruismotief.

Philippe Vandenberg, Exil de Peintre, Débris, Ergo Pers, 2003

Exil de peintre, Débris

Bij de afsluiten van het project werden van de overblijvende etsen (de proefdrukken en restdrukken) van het boek een bijkomende uitgave gerealiseerd. Philippe Vandenberg wilde niets vernietigen. Met de vele proefdrukken van de etsen is een losse reeks boekjes gemaakt, die als Débris verspreid werden onder vrienden en verzamelaars.
De oplage was tweemaal 14 exemplaren, elk boek was door de unieke staat van de verzamelde proefdrukken een op zichzelf staand artefact, elk boek gaf ook een aparte inkijk in het ontstaansproces van enkele etsen en de typografische ontsluiting van de tekst.

 

Philippe Vandenberg, Exil de Peintre, Débris, Ergo Pers, 2003

Philippe Vandenberg, Débris [b]

Uitgave die gerealiseerd werd door Philippe Vandenberg en Rein Ergo met de resterende proefdrukken van Exil de peintre. De uitgave Débris bestaat uit tweemaal 14 ongenummerde exemplaren, gedrukt op Hahnemühle 150 g., alle verschillend en waren bestemd voor vrienden van de kunstenaar en de uitgever: 14 exemplaren werden afgewerkt en verspreid door Philippe Vandenberg, 14 (geletterde) exemplaren door Rein Ergo. Enkele exemplaren werden door Philippe Vandenberg gesigneerd of van een opdracht voorzien.

Exemplaar a/n, in mat glanzend geel foedraal, op naam gedrukt (imprimé à l'intention de Rein Ergo). Dit exemplaar bevat enkele tekstdrukken waarin een mogelijke typografie van Exil de peintre verkend werd, en een suite débris van vier etsen en een tekstbad Bembo corps 14. Ook de uitnodiging voor de boekvoorstelling in het Caemersklooster te Gent is opgenomen.[3]


Formaat: 28 cm x 36 cm (in wit gevergeerd foedraal).

Philippe Vandenberg, Exil de Peintre, Débris, Ergo Pers, 2003

Mario De Brabandere en Philippe Vandenberg (Exil de peintre en Débris),
Ergo Pers uitgaven en kunstenaarsboeken in Main d'oeuvre, 2015